غزالی و ریاضی و من

بخشی از ترجمه کتاب المنقذ من الضلال (اعترافات غزالی)

در اقسام فلسفه

علوم فلسفی ،ازلحاظ منظور ما به شش قسم ، بخش می شود:ریاضیات، منطق،طبیعیات، الهیات،سیاسیات، اخلاقیات

1-ریاضیات-ریاضیات مربوط بعلم حساب،هندسه و هیئت است و از امور دینی نفیا و اثباتا در ان بحث نمی شود،بلکه مسائل برهانی است و پس از درک وفهم، انکار ناپذیر می باشد

از این علم ممکن است دو خطر پدید آید. یکی از آن دو خطر قبول مطلق آن ، وچون کسی بآموختن آن پردازد و به دقایق و استحکام مسائل و دلایل آن وقوف یابدحسن عقیده ای درباره فلاسفه پیدا خواهد کرد و چنین می پندارد که تمام علوم و مسائل فلسفی چون علم ریاضی روشن و براهین آن بدین وجه محکم و اطمینان بخش است،سپس وقتی سخنان کفر امیز و رفتار و بی مبالاتی آنان را نسبت به دین از دیگران شنید، بصرف تقلید کورکورانه، او نیز کافر میگردد و میگوید:»اگر دین حق بودی، این دانشمندان بزرگ و محقق به ان معتقد بودند» و چون شنیده است که آنان دین را نفی و انکار کرده اند، میگوید پس حق این است که دین و شرعی وجود ندارد. من خود کسان بسیاری دیدم که با همین پندارو استدلال غلط گمراه شده و از راه حق منحرف گردیدند و وقتی به انها گفته می شد تخصص در یک فن ملازمه با تخصص در تمام فنون ندارد و مثلا کسی که در فقه وکلام حاذق و وارد است ممکن است در علم طب تخصص نداشته باشد…..در هر فنی متخصصانی هستند که گوی سبقت و مرتبه را از دیگران ربوده اند و در غیر آن فن دچار اشتباه و خطا گشته اند بیان قدما در مسائل ریاضی برهانی بوده، لیکن در مباحث الهی تخمینی و تقریبی است و این مطالب را فقط اهل تحقیق میدانند و بس.

اینگونه استدلال برای کسی که بصرف تقلید گمراه گردیده تاثیری ندارد و هوای نفس و خودخواهی و هوس و تن پروری، او را وادار می کند که بر حسن ظن خود، نسبت به فلاسفه و علوم انها، بیفزاید و بعقیده خود اصرار ورزد.

این است ان آفت و خطر بزگی که از فلسفه ریاضی حاصل می شود و برای جلوگیری از این خطر باید طالبان این علم را از تحصیل ان بازداشت زیرا هر چند مسائل آن بالذات ربطی بدین ندارد و لیکن چون از مبادی و مقدمات فلسفه است، مفاسد و مضار فلسفه را بمعتقدات دینی می کشاند و کمتر کسی است که در دین علم بفحص و تحقیق پردازد و سرانجام بی دین نگردد و لگام تقوی از سرش گسیخته نشود…

پی نوشت

اول – غزالی در حدود چهل سالگی و در زمانی که رئیس دانشگاه نظامیه بغداد(بزرگترین مرکز علمی زمان) بوده و جز خواص و یاران نزدیک خلیفه بوده ، به همه چیز پشت پا می زنه وبرای پیدا کردن حقیقت آواره بیابون ها و شهرها می شه، غزالی عالم معروف زمان ، جارو کش مسجد دمشق میشه! نمی دونم چرا اینقدر حال می کنم با این تریپ آدمها

دویم- تو کلیسای بزرگ فلورانس ایتالیا که از بناهای قرن پانزده میلادیه، عکس غزالی رو همراه فلاسفه الهی و اسقف های بزرگ مسیحی نصب کردند

سیم- این مطلب رو نوشتم صرفا برای اینکه اعلام کنم هنوز در قید حیاتم و نفس می کشم و متحول شدم ،در ضمن بنا به گفته شیخ غزالی برای اینکه لگام تقوی از سرم گسیخته نشود تصمیم گرفتم که فوق دیگه ریاضی نخونم! مزاح کردیم، ریاضی خوندن ذهن فراخ و دل خجسته می خواهد که …. بگذریم

وآخر اینکه -جدا از درستی و غلط بودن نوشته بالا ، به نظر من مرور کردن این جور مطالب و کتابها بعنوان یک تجربه تاریخی و نشان دادن نحوه تکامل تفکرحاضر، واقعا میتواند آموزنده و اثر گذار باشد هر چند با کمی مسامحه و در نظر گرفتن مقتضیات زمان، برای دوران ما هم حرفهای زیادی دارند.

~ توسط حمید در اکتبر 7, 2007.